Geoekonomija u analizi neizvjesnosti poslovog okruženja

Termin geoekonomija ulazi u masivniju upotrebu 90-ih godina prošlog stoljeća. Edward  Luttwak u svom zapaženom radu “From Geopolitics to Geoeconomy” koristi

termin geoekonomija kako bi opisao stanje u međunarodnom sustavu nakon hladnog rata. Njegova teza je da nakon nestanka vojne prijetnje od strane Sovjetskog Saveza polje ekonomskih interesa postaje ključna točka konfrontacije među državama. Sličnog mišljenja je i ugledni politolog Samuel Huntingnton, koji smatra da ekonomska moć država postaje poluga supremacije u međunarodnim odnosima ( Soilen, 2012).

Blackwill i Haris u svojoj popularnoj i široko prihvaćenoj knjizi „War by Other Means“ opisuju značajnije suvremene geoekonomske alate. Nekoliko ekonomskih alata opisuju se kao pogodni za geopolitičku upotrebu. Redom se navode: trgovinska politika, investicijska politika, ekonomske i financijske sankcije, ekonomska asistencija (programi pomoći), financijska i monetarna politika, energetska politika i politika ključnih sirovina (commodities). Osim što se izravno spominje trgovinska politika, bitno je razumjeti da i svi ostali alati direktno mogu utjecati na neizvjesnost trgovinskih politika.

Za analizu političkih rizika ključno je razumijevanje termina i koncepta geoekonomija, odnosno različitih nastojanja definiranja discipline kako bi se potom spoznaje discipline mogle upotrijebiti kao koristan analitički alat. Jednu od definicija koncepta geoekonomija predlažu Blackwill i Harris u prethodno navedenom istraživanju.

Geoekonomija se definira kao upotreba ekonomskih instrumenata u svrhu promidžbe i zaštite nacionalnih interesa te postizanja geopolitičkih ciljeva, kao i vrsta utjecaja na ekonomske akcije i geopolitičke ciljeve drugih država. U duhu boljeg i jasnijeg razumijevanja koncepta geoekonomija, autori kroz nekoliko točaka pokušavaju diferencirati pojam od drugih pojmova sličnog sadržaja. Geoekonomija i geopolitika nisu istoznačnice. Iako se ova dva pojma često upotrebljavaju kao istoznačnice, svakako bi ih trebalo razdvojiti.

Geopolitika je metoda analize vanjske politike koja nastoji razumjeti, objasniti i predvidjeti ponašanje međunarodnih političkih aktera primarno u geografskim varijablama. Geopolitika se fokusira na način na koji država projicira određenu moć spram određenog teritorija. U prvom planu su geografski faktori i vojna moć. Geoekonomija se više fokusira na ekonomske faktore moći. Kako bi to precizno razjasnili, autori se pozivaju na misao Michaela Mandelbauma, odnosno na zero-sum game logiku geopolitike i positive-sum game logiku ekonomije. Geoekonomija kombinira logiku geopolitike s alatima ekonomije, odnosno sagledava ekonomski potencijal za akciju pojedine države kao dio realiteta državne moći (Blackwill i Haris, 2016).

Promišljena na ovakav način, geoekonomija se potvrđuje kao strateška praksa, ali i prigodan analitički okvir. Kao analitička praksa geoekonomija spada u realističku tradiciju međunarodnih odnosa gdje je naglasak stavljen na ponašanje država u međusobnoj borbi za relativnu moć. Promišljena i strateški dizajnirana vanjska politika za postizanje geostrateških ciljeva može koristiti i ekonomsku i političku moć, što je gotovo uvijek i svugdje slučaj. Geopolitika i geoekonomija definiraju stratešku arhitekturu određenih geografskih i prostornih interesa. Svijest o geoekonomskim načinima djelovanja trgovinskih velesila iznimno je važna u analizi neizvjesnosti ekonomskih politika pa posredno i političkih rizika.